Spelfout? Relax!

Spelfout? Relax!
23 januari 2013

Spelfout? Relax!

categorie: taalkwesties

Spelfouten zijn niet altijd schadelijk voor een tekst. Een lezer die zelf vaak spelfouten maakt, vindt het fijner om een tekst mét spelfouten te lezen dan een foutloze tekst. Daarbij: een groot deel van de lezers merkt spelfouten niet eens op. Hoe zit het precies met het effect van spelfouten op de tekstwaardering?

Met spelfouten jaag je lezers weg

Ik waagde vandaag een online zoektochtje naar de onderzoeken waaruit ik deze kennis ooit heb gehaald. Ik kwam daarbij veel blogs en artikelen tegen over de schadelijkheid van spelfouten. Je zou lezers ermee afschrikken.  Ik verbaasde me over de hoeveelheid communicatiedeskundigen en tekstschrijvers die (kort door de bocht) roepen dat spelfouten slecht zijn voor je tekst. Ik heb zelf ook wel eens naar aanleiding van een eigen onderzoek met e-mails geconcludeerd dat een lezer liever een e-mail zonder spelfouten leest. En er zijn veel wetenschappelijke onderzoeken met dezelfde conclusie. Het ligt echter veel genuanceerder. Dat leerde ik jaren geleden tijdens mijn studie Nederlands in Utrecht al. Maar wijd verspreid is de gedachte dat spelfouten niet altijd slecht zijn nog niet. Jammer, want misschien is er een kans weggelegd voor de doorgewinterde ‘doelgroepschrijver’.

Spelfouten vallen niet op

Communicatiekundige en docent Frank Jansen, die ik overigens zeer waardeer, heeft eens een mooi stuk in Onze taal geschreven over d/t-fouten[1]. Een van zijn studenten kwam er in een onderzoek naar spelfouten namelijk achter dat deze fouten geen invloed hebben op de waardering van de tekst. Het ging zelfs nog een stapje verder: ruim de helft van de lezers had de fouten niet eens opgemerkt. En nee, het ging dan niet alleen om laagopgeleiden. Ziet de lezer ze dan gewoon niet, die spelfouten? Het lijkt erop. Het lijkt er ook op dat lezers die ze wel zien, er niet zo op letten. En als ze er wel op letten, vinden ze die fouten niet zo belangrijk. “Je begrijpt toch wat ik bedoel, wat maakt het dan uit hoe ik het schrijf?” lijkt op basis van deze conclusie een terechte uitspraak te zijn.

Iets meer nuance dan

Hebben spelfouten dan helemaal geen negatieve invloed? Jawel. Uit een later onderzoek van een student onder de supervisie van dezelfde Frank Jansen[2] bleek dat slechte spellers een tekst met spelfouten hoger waarderen dan een tekst zonder fouten. Lezers die goed kunnen spellen, waarderen een foutloze tekst juist meer. Kijk, dat is interessant. De student nuanceert hier de resultaten van een eerder onderzoek van Jansen (2010)[3]. Uit dat onderzoek bleek dat lezers direct mails met spelfouten (van welke aard dan ook) een stuk minder waarderen dan foutloze direct mails. En ook het imago van de afzender en de intentie om naar aanleiding van de direct mail te handelen, hadden onder de spelfouten te lijden. Dit geldt dus alleen voor de lezers die de spelling goed beheersen, blijkt uit later onderzoek.

Een foutje mag

Je moet dus heel goed weten voor wie je schrijft: hoe goed spelt je publiek? Daar kun je je tekst op aanpassen. Of niet. Ik zie mezelf niet zo snel met opzet een spelfout maken. Per ongeluk wel. En laten we eerlijk zijn: een (spel)foutje mag: errare humanum est (zich vergissen is menselijk). Maar als het even kan, check dan mijn tips voor het gebruik van d, t en dt. Immers: perseverare diabolicum (doorgaan (met fouten maken) is des duivels). Zorg er in ieder geval voor dat je de spelregels systematisch toepast. De lezer zal dan minder snel vermoeden dat je ze toch niet zo goed beheerst. Want áls de lezer je in dat geval doorheeft, loop je de kans dat hij je tekst (en het aanbod dat je daarin doet) én je hele bedrijf zonder pardon aan de kant zet.



[1] Jansen, F. (2010). Ontspannen over d en t. Hoe zwaar wegen spelfouten nog? Onze Taal, 12, 342-

443.

[2] Wijngaarden, van, M. (2011) Het vermogen van de spelfoudt. (Ongepubliceerd)

[3] Jansen, F. (2010). Onkunde wordt bestraft. Het effect van systematisch gemaakte afwijkingen

van de standaardtaal op de waardering van direct-mailbrieven. neerlandistiek.nl, 2, 1-39.

tags: marketing, schrijftip, schrijftips, spelfout, spelfouten, tekstschrijven